Czy fitoestrogeny mogą zastąpić kremy przeciwzmarszczkowe?

Fitoestrogeny nie mogą dziś zastąpić kremów przeciwzmarszczkowych w znaczeniu potwierdzonej, równie skutecznej alternatywy. Badania sugerują, że niektóre preparaty zawierające te związki mogą poprawiać nawilżenie, gęstość skóry lub wygląd drobnych zmarszczek, zwłaszcza u kobiet po menopauzie. Wyniki są jednak zbyt zróżnicowane, by uznać, że sam fitoestrogen działa tak samo jak przebadany preparat miejscowy. Może być uzupełnieniem pielęgnacji, ale nie powodem do rezygnacji z ochrony przeciwsłonecznej czy odpowiednio dobranego kremu.

Czym są fitoestrogeny i dlaczego bada się ich wpływ na skórę?

Fitoestrogeny to związki roślinne, które mogą oddziaływać z receptorami estrogenowymi. Do najczęściej badanych należą izoflawony soi, między innymi genisteina i daidzeina. Podobieństwo ich działania do estrogenów nie oznacza jednak, że są roślinnym odpowiednikiem tych hormonów albo że wywołują w skórze identyczny efekt.

Zainteresowanie fitoestrogenami w pielęgnacji wiąże się między innymi ze zmianami zachodzącymi po menopauzie. Spadkowi poziomu estrogenów mogą towarzyszyć suchość skóry oraz zmiany jej grubości i elastyczności. Stąd pytanie, czy związki roślinne oddziałujące z receptorami estrogenowymi mogłyby wspierać skórę w tym okresie. To uzasadnia prowadzenie badań, ale sam mechanizm biologiczny nie wystarcza jeszcze, by obiecać widoczną redukcję zmarszczek.

Znaczenie ma też to, w jakiej postaci stosuje się fitoestrogeny. Suplement doustny, kosmetyk z ekstraktem sojowym i krem zawierający kilka składników aktywnych to różne interwencje. Nawet jeśli wszystkie mają związek z izoflawonami, ich wyników nie można traktować zamiennie.

Co badania mówią o zmarszczkach?

Jedno z badań objęło 44 kobiety po menopauzie, które przez sześć miesięcy przyjmowały białko sojowe z izoflawonami albo preparat porównawczy. W grupie otrzymującej produkt sojowy średnia ocena nasilenia zmarszczek zmniejszyła się względem stanu początkowego o 5,9% po 16 tygodniach i o 7,1% po 24 tygodniach. To wynik wskazujący na możliwą korzyść, lecz dotyczy suplementacji doustnej w konkretnej grupie kobiet. Nie pokazuje, czy podobnie zadziała krem z izoflawonami.

W innym niewielkim badaniu 30 kobiet po menopauzie przez sześć miesięcy przyjmowało ekstrakt sojowy dostarczający 100 mg izoflawonów dziennie. U 23 uczestniczek zaobserwowano wzrost grubości naskórka o 9,46%. Pomiar grubości naskórka mówi coś o zmianach w skórze, ale nie jest równoznaczny z oceną tego, o ile mniej widoczne stały się zmarszczki. Badanie nie porównywało też ekstraktu z kremem przeciwzmarszczkowym.

Istnieją również badania kosmetyków stosowanych bezpośrednio na skórę. W próbie z udziałem 46 osób preparat zawierający 1% określonego ekstraktu roślinnego stosowano przez osiem tygodni na jednej stronie twarzy, a na drugiej — samo podłoże kosmetyku. Po stronie preparatu aktywnego wzrost gęstości skóry był większy. Wynik dotyczy jednak tej konkretnej receptury i mierzonego parametru. Nie pozwala stwierdzić, że każdy krem reklamowany jako zawierający fitoestrogeny wygładzi zmarszczki.

Przegląd badań nad produktami sojowymi opisuje korzystne zmiany dotyczące między innymi drobnych linii, nawilżenia i nierównomiernego kolorytu. Obejmuje jednak zarówno suplementy, jak i kosmetyki oraz preparaty wieloskładnikowe. Jeśli produkt zawiera oprócz soi inne substancje, trudno przypisać cały zaobserwowany efekt wyłącznie fitoestrogenom.

Dlaczego to nie jest zamiennik kremu przeciwzmarszczkowego?

Po pierwsze, „krem przeciwzmarszczkowy” nie oznacza jednej terapii. To forma produktu, która może zawierać składniki nawilżające, retinoidy lub inne substancje o odmiennym działaniu. Kosmetyk z fitoestrogenami sam również może być kremem przeciwzmarszczkowym. Sensowne porównanie dotyczy więc konkretnych składników i gotowych produktów, a nie przeciwstawienia „fitoestrogenów” wszystkim kremom.

Po drugie, poprawa nawilżenia i zmniejszenie zmarszczek to nie to samo. Dobrze nawilżona skóra może wyglądać na gładszą, szczególnie gdy widoczne są drobne linie związane z przesuszeniem. Nie dowodzi to jednak, że dany preparat w takim samym stopniu wpływa na utrwalone zmarszczki czy zmiany wynikające z wieloletniej ekspozycji na słońce. Podobnie wzrost mierzonej gęstości skóry nie daje automatycznie odpowiedzi, jaki efekt zauważysz w lustrze.

Po trzecie, skala dowodów jest różna. Analiza obejmująca 23 randomizowane badania z udziałem łącznie 3905 osób wskazała na poprawę drobnych zmarszczek przy stosowaniu wybranych retinoidów miejscowych. Nie było to bezpośrednie porównanie retinoidów z fitoestrogenami, więc nie można na tej podstawie wyliczyć, o ile jedne są skuteczniejsze od drugich. Pokazuje jednak, że dla niektórych retinoidów dostępna jest szersza baza badań. Również w tej grupie nie każdy produkt działa identycznie, a stosowanie może wiązać się z podrażnieniem.

Kiedy fitoestrogeny mogą mieć miejsce w pielęgnacji?

Kosmetyk z fitoestrogenami może zainteresować osobę, która szuka dodatkowego wsparcia dla skóry, zwłaszcza gdy dokucza jej suchość w okresie okołomenopauzalnym lub po menopauzie. Rozsądne oczekiwanie to możliwa poprawa wybranych cech skóry, a nie gwarancja wygładzenia utrwalonych zmarszczek. O tym, jak sprawdzi się produkt, decyduje cała jego formuła, nie samo hasło na opakowaniu.

Przy wyborze warto rozdzielić trzy pytania:

  • Co dokładnie zawiera produkt? Informacja o rodzaju ekstraktu jest bardziej użyteczna niż ogólna deklaracja „z fitoestrogenami”.
  • Co faktycznie przebadano? Wynik dotyczący suplementu nie potwierdza działania kremu, a badanie gotowej mieszanki nie dowodzi skuteczności pojedynczego składnika.
  • Jaki efekt mierzono? Nawilżenie, gęstość skóry i widoczność zmarszczek to różne punkty oceny.

Nie warto też oczekiwać natychmiastowego efektu na podstawie badań, w których zmiany oceniano po tygodniach lub miesiącach stosowania. Z drugiej strony poprawa zauważona w krótkiej próbie nie gwarantuje, że utrzyma się długo ani że wystąpi u każdej osoby używającej podobnie nazwanego kosmetyku.

Jeśli głównym celem jest ograniczanie oznak fotostarzenia, fitoestrogeny nie zastępują ochrony przeciwsłonecznej. Promieniowanie UV sprzyja powstawaniu zmian, które pielęgnacja przeciwzmarszczkowa próbuje później łagodzić. Przy wyborze silniej działających preparatów miejscowych, zwłaszcza gdy skóra łatwo się podrażnia lub występuje choroba skóry, pomocna może być konsultacja dermatologiczna. Decyzji o przyjmowaniu suplementu z izoflawonami nie należy natomiast opierać wyłącznie na obietnicy poprawy wyglądu cery: badania nad suplementami nie potwierdzają, że zastępują one codzienną pielęgnację.

Przeczytaj również: